سرزمینی را که امروز افغانستان می‌نامیم، قرن‌هاست جنگ‌های بی‌شماری را سپری نموده و زخم‌های زیادی بر پیکر نحیف خود به یادگار دارد و با وجود همه مشکلات داخلی و دخالت‌های نظامی و سیاسی خارجی، همچنان پابرجاست.


از مهم‌ترین جنگهای تاریخ این سرزمین جنگهای افغانستان با امپراطوری استعمارگر بریتانیا و کمپانی هند شرقی است. بریتانیا به دلیل ترس از پیشروی روسیه تزاری به سمت جنوب و تسخیر هندوستان بارها به افغانستان لشکر کشی نموده و با تحمیل قراردادهای استعماری بر حاکمان ضعیف النفس و سست ارادۀ افغانستان هم بخش بزرگی از خاک این سرزمین را ضمیمه مستعمره خود هندوستان نموده و هم کنترل سیاست خارجی افغانستان به دست گرفت.
از مهم ترین و سرنوشت سازترین جنگهای افغانستان جنگ سوم افغان و انگلیس بود که به استقلال سیاسی افغانستان از بریتانیا منجر شد. بعد از اینکه امان الله خان در سال ۱۹۱۹ میلادی زمام امور افغانستان را به دست گرفت، آزادی و استقلال کشور را در صدر برنامه های کاری اش قرار داد.
ایده کسب استقلال کشور از بریتانیا امری تازه در سیاست افغانستان و حاکمان کابل نبود. قبل از امان الله، پدر وی، امیرحبیب‌الله این موضوع را با جدیت دنبال کرده بود و با انگلیسی‌ها وارد مذاکره شده بود و به پاس همکاری‌های که امیر حبیب الله در جنگ اول جهانی به انگلستان کرده بود انتظار داشت که بریتانیا استقلال افغانستان را به رسمیت بشناسد.
اما زمانی که شاه امان الله خان زمام حکومت را به دست گرفت تحولات سیاسی و ایدئولوژیکی در سراسر قاره آسیا حکمفرما شده بود. نهضت آزادی خواهی و مشروطه خواهی در بیشتر کشورهای آسیا از جمله امپراتوری عثمانی (ترکیه امروزی) ایجاد شده بود که هدف آنها خارج شدن از وضعیت حکومت مطلقه به سوی یک حکومت مشروطه و نظام مند بود.

تحولات فکری در سطح منطقه روی افکار و اندیشه شهروندان افغانستان نیز تأثیر گذاشته بود. جوانان از طریق نشریه سراج الاخبار سیاسی شده بودند و آنان نیز خواهان مشروطه خواهی و استقلال کامل کشور بودند.
امان الله خان که خود یکی از مشروطه خواهان بود از اغاز سلطنت موضوع استقلال افغانستان را در صدر برنامه های کاری اش قرار داد. امان الله خان زمانیکه در 12حوت/اسفند 1297 برابر با ۳ مارچ ۱۹۱۹ تاج شاهی را بر سر نهاد، اعلام کرد:
” به آن شرط این تاج و تخت را می پذیرم که شما با اندیشه ها و افکار من همکاری کنید. حکومت افغانستان باید از نگاه داخلی و خارجی کاملاً مستقل و آزاد باشد.”
امان الله خان در در همین روز طی نامه‌ای به حکومت بریتانیا از مرگ امیر حبیب الله خان و استعفای نصرالله خان از قدرت به نفع خودش، اطلاع داد و ضمناً از بریتانیا خواست تا استقلال افغانستان را به رسمیت شناخته و عهد نامه‌ای جدید میان افغانستان و بریتانیا امضاء شود که از سوی بریتانیا کم اهمیت تلقی شده و جدی گرفته نشد.
از همین رو امان الله خان قبل از دریافت جواب نامه از سوی حکومت بریتانیا، در تلاش ایجاد روابط با دیگر کشورهای جهان از جمله اتحاد جماهیر شوروی شد و از آنها خواست تا استقلال افغانستان را به رسمیت بشناسند و با افغانستان توافقنامه های همکاری و بازرگانی امضا کنند.
نادیده گرفته شدن درخواست امان الله خان از سوی انگلستان زمینۀ جنگ سوم افغان و انگلیس را فراهم ساخت و امان الله خان که برای جنگ سوم افغانستان-انگلیس آمادگی گرفته بود به نیروهای نظامی افغانستان که در جنوب و شرق کشور مستقر بودند دستور داده بود تا برای مقابله با نظامیان انگلیسی آماده باشند و به صورت یک جانبه اعلام استقلال نمود.
اعلام استقلال یکجانبه از سوی امان الله خان موجب جنگ سوم افغان انگلیس گردید و این جنگ در تاریخ 13 ثور/اردیبهشت 1298 برابر با 4 می 1919 آغاز گردید و سر انجام با امضای پیمان راولپندی در تاریخ 16 اسد/مرداد 1298 برابر با 8 اگست 1919 و ترک مخاصمه دو طرف به پایان رسید.
پس از امضای معاهده راولپندی امان الله خان در تاریخ 28 اسد/مرداد 1298 برابر با 20 اگست ۱۹۱۹ میلادی استقلال رسمی افغانستان را اعلام کرد و این روز را رخصتی عمومی اعلان کرد و گفت: من خودم و مملکت خودم را از لحاظ داخلی و خارجی کاملاً مستقل و آزاد اعلام نمودم. به هیچ نیرویی به اندازه یک سر مو اجازه داده نمی شود که در امور داخلی و خارجی افغانستان مداخله نماید و اگر کسی به چنین امری اقدام کند، گردنش را با همین شمشیر خواهم زد.
شاه جوان پس از کسب استقلال افغانستان برنامه‌های اصلاحی خود را در جهت رشد و ترقی افغانستان اعلام نمود.
امان الله خان برنامۀ اصلاحی خود را در بارۀ تغییرات سریع شرایط اقتصادی و اجتماعی افغانستان مطرح نمود، این پروگرام که قلب قدرت قشر روحانیت را در افغانستان نشانه گرفته بود، شامل رفع چادری (برقع) زنان، منع مریدی در اردو، ممانعت تحصیل ملایان در مدارس دیوبند هند برتانوی، گرفتن امتحان از ملاها، توزیع تذکرۀ نفوس به مردم افغانستان، جلب جوانان به خدمت سربازی به مدت سه سال، تحصیل مشترک پسران و دختران در مکاتب ابتدایی و اعزام جوانان برای تحصیل به خارج، منع نکاح صغیره و تعیین سن ازدواج برای دختران (18 سال) و برای پسران (22) سال می شد.
امان الله در زمره برنامه هایش به معارف اهمیت بیشتری داد. او برای بنای معارف جدید ابتدا از حکومت ترکیه و بعداً فرانسه تقاضا نمود که در طرح نصاب تعلیمی معارف افغانستان سهم برازنده گیرند. نصاب تعلیمی نیز مانند سایر برنامه های امان الله اساس "سکولاریستی" داشت. امان الله خان معتقد بود که علوم رایج و متداول مدارس به درد مردم نمی خورد، لذا باید آنها به فراگرفتن علوم عصری در مکاتب مشغول گردند. حکومت امان الله به نشر و پخش روزنامه ها، مجلات، جراید، کتب و رسائل مختلف نیز پرداخت. مطابق مادۀ 11 قانون اساسی 1923م که در آن گفته شده بود: "مطبوعات و اخبارات داخلیه مطابق به نظامنامۀ مربوط آن آزاد می باشند"، شرایط مساعد سیاسی برای نشر جراید و روزنامه های شخصی ایجاد شده بود که در روشنی آن جرایدی چون اخبار انیس، اتحاد مشرقی، ستارۀ افغان، اتحاد اسلام، بیدار، ارشاد النسوان، اتحاد، ابلاغ، اخبار حقیقت، نسیم سحر، نوروز، مجلۀ معارف، مجلۀ اردو، آئینه عرفان، اصلاح و... به فعالیت آغاز نمودند.
در این دوره اقدامات دیگری که بخاطر پیشرفت و ترقی کشور از سوی حکومت امان الله خان صورت گرفته بود اینکه، نمایندگان تجاری افغانستان به کشورهای اروپایی و آسیایی فرستاده شد، ماشین‌های بافندگی، کاغز سازی، قند، سیمان، شیشه سازی، صابون، گوگرد، یخ سازی و غیره به فعالیت آغاز نمود، سرک کابل- قندهار و هرات ترمیم گردید، عمارت قصر دارالامان، هتل کابل، سینمای کابل، مسجده شاه دو شمشیره... بنا یافت، شفاخانه برای مردان و زنان باز گردید، و از همه مهمتر این که بردگی لغو گردید.
اما این اصلاحات به مذاق قشر سنتی و ملاها خوش نیامد و آنها با تحریک جاسوسان انگلیسی مخالفت شدید خود را با برنامه‌های شاه اعلام نموده و بر ضد حکومت امان الله اعلام جهاد نمود و موجب سقوط حکومت امان الله و شکست اصلاحات وی و در نتیجه مانع رشد و ترقی کشور گردید.
اکنون نیز گویا تاریخ در حال تکرار شدن است و افغانستان که در سایه نظام و قانون اساسی جدید به سمت ترقی و پیشرفت در حال حرکت به جلو هست و می خواهد فاصله خود را با قافله تمدن جهانی کمتر کند بازهم لشکر جهل و جمود به نام جهاد و برقراری امارت اسلامی با قرائت خوارج گونه از اسلام در تلاش اند تا دستاوردهای مردم افغانستان را بر باد داده و از پیشرفت مردم افغانستان جلوگیری نماید.

 

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS